Klasik finans derslerinde öğretilen yöntem şudur: şirketin gelecekteki kazançlarını tahmin edersiniz, bugünkü değere indirgersiniz, çıkan rakam hissenin "gerçek değeri" olur. Yöntem kulağa sağlam gelir, ama uygulamada büyük bir sorunu vardır: çok fazla tahmin gerektirir. Şirket on yıl sonra ne kadar büyüyecek? Kârlılığı nereye oturacak? Hangi iskonto oranını kullanacaksınız? Bu sorulara verdiğiniz cevaplardaki küçük farklar bile sonucu kökten değiştirir. Aynı şirkete bakan iki analistten birinin 100 TL, diğerinin 250 TL hedef fiyat vermesi sıkça karşılaşılan bir durumdur.

Biz farklı bir yol izliyoruz. Bir hissenin değerini soyut bir hesapla bulmaya çalışmak yerine, diğer hisselerle karşılaştırarak ölçüyoruz. Sorduğumuz soru şu değil: "Bu hisse mutlak olarak ne kadar değerli?" Sorduğumuz soru şu: "Bu hisse, BIST'teki diğer hisselerin yanında nasıl konumlanıyor — kârlılığıyla, temellerine göre fiyatlamasıyla, momentumuyla, bilanço sağlamlığıyla?" Bu yaklaşım çok daha az tahmine, çok daha fazla somut veriye dayanır.

Son kırk yılda akademik finans literatüründe yüzlerce çalışma şu soruyu araştırdı: "Geçmişte hangi tip şirketler diğerlerinden daha yüksek getiri sağladı?" Bulgular zamanla altı temel başlıkta yoğunlaştı: kârlılık, temellere göre fiyatlama, yatırım disiplini, momentum, bilançonun yönü ve hisseye olan piyasa ilgisinin sağlığı.

Ama biz bir özelliği yalnızca "geçmişte işe yaradı" diye seçmiyoruz. Arkasında iktisadi bir mantık bulunmasını da arıyoruz. Kârlı bir şirketin uzun vadede neden ortalamada daha iyi performans göstermesi gerektiğinin makul bir açıklaması olmalı. Sermayesini disiplinli kullanan bir şirketin, israfa kaçan rakibinden neden daha yüksek getiri ürettiğinin iktisadi bir izahı bulunmalı. Bu izah teoride varsa, faktörü kullanırız. Yoksa — yalnızca veri üzerinde iyi performans gösterdiği için — kullanmayız.

İki farklı dille okunabilir, ikisi de meşrudur:

• "Bu hissenin önümüzdeki dönemde daha yüksek getiri vermesini bekliyorum." Yani aldığınız riskin karşılığında daha iyi bir kazanç beklemek için somut nedenler var demektir.
• "Bu hisse şu anda olması gerekenden daha düşük fiyatlanmıştır." Yani piyasa bu hisseyi bir nedenle gözden kaçırmıştır; fiyatı hak ettiği seviyenin altındadır.

Aynı sıralamayı iki farklı çerçeveden okumuş oluyorsunuz. Hangisini benimsediğiniz görüş meselesidir; sıralamanın kendisi değişmez.

Modelimiz sağlam temelli, kârlı, makul fiyatlı şirketleri öne çıkarmaya yatkındır. Bu güçlü bir özelliktir; ama bir sınırı da vardır. NVIDIA veya Google gibi şirketleri düşünün: bunların bugünkü değeri mevcut kârlarından değil, on, yirmi yıl sonra erişebilecekleri büyüme potansiyelinden gelir. Bizim kullandığımız ölçüler bu tip hisseleri tam yakalayamaz — çünkü onların değer kaynağı bugünün rakamlarında değil, geleceğe dair olasılıklarda gizlidir.

Yani şunu söylüyoruz: SmartSkor, BIST'teki büyük çoğunluk için güvenilir bir rehberdir. Ancak bir hissenin etrafında "bu şirket bir alanın geleceğini değiştirecek" tarzı bir hikaye varsa, modelimizin bu hisseyi tam değerlendiremeyebileceğini bilin. Skorumuz tek başına bir alım-satım kararı değildir; kendi analizinizin yanına koyacağınız bir referans noktasıdır.